Vi Phẫu Thuật

1. Vi phẫu thuật là gì?

Vi phẫu thuật là kỹ thuật phẫu thuật sử dụng kính hiển vi phẫu thuật hoặc kính phóng đại chuyên dụng để bác sĩ có thể nhìn rõ và khâu nối các cấu trúc rất nhỏ như động mạch, tĩnh mạch, dây thần kinh, mạch máu nuôi vạt da, gân và mô mềm bằng những dụng cụ chuyên biệt và chỉ khâu thường sử dụng chỉ bằng ½ - ¼ sợ tóc.

Trong phẫu thuật bàn tay, vi phẫu có vai trò đặc biệt quan trọng vì bàn tay là cơ quan vừa nhỏ, vừa phức tạp, gồm nhiều cấu trúc tinh vi giúp con người cầm nắm, cảm giác, lao động và sinh hoạt hằng ngày. Vi phẫu thuật không chỉ nhằm “cứu sống” phần chi thể bị tổn thương mà còn hướng đến phục hồi hình dáng, cảm giác và chức năng vận động cho người bệnh.

Kỹ thuật nối lại ngón tay hoặc bàn tay bị đứt rời hiện nay được xem là một kỹ thuật đã được thiết lập trong chuyên ngành phẫu thuật bàn tay và tái tạo chi trên.

Hình 1. Hình ảnh chuyển vạt đùi trước ngoài bằng kính hiển vi

2. Nối vi phẫu cấp cứu trong đứt lìa ngón tay, bàn tay

Một trong những ứng dụng nổi bật nhất của vi phẫu thuật là nối lại ngón tay, bàn tay hoặc một phần chi thể bị đứt lìa.

Khi xảy ra tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt hoặc tai nạn giao thông làm ngón tay bị đứt rời, bác sĩ có thể xem xét nối lại phần đứt rời nếu điều kiện tổn thương phù hợp. Trong phẫu thuật này, bác sĩ phải xử lý nhiều cấu trúc nhỏ, và khâu nối lại toàn bộ các cấu trúc tổn thương theo đúng thứ tự của nó.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể nối lại thành công. Khả năng nối lại phụ thuộc vào mức độ dập nát, thời gian từ lúc tai nạn đến khi phẫu thuật, cách bảo quản phần đứt rời, tuổi, bệnh nền và kinh nghiệm của ê-kíp phẫu thuật.

Hình 2. Phần ngón tay cái bị giựt đứt rời kéo tuột gân gập và duỗi ngón cái

Hình 3. Phần bàn tay bị đứt rời ngón tay cái

Bệnh nhân cần làm gì khi bị đứt lìa bàn tay, ngón tay?

Khi có phần ngón hoặc chi thể bị đứt rời, cần:

1. Dùng gạc sạch ép nhẹ vùng chảy máu.
2. Bọc phần đứt rời bằng gạc sạch hơi ẩm.
3. Cho phần đứt rời vào túi nylon sạch, buộc kín.
4. Đặt túi đó vào thùng có đá lạnh hoặc nước đá.
5. Không đặt trực tiếp ngón tay vào đá hoặc nước đá.
6. Đến bệnh viện có chuyên khoa phẫu thuật bàn tay/vi phẫu càng sớm càng tốt.

Hình 4. Các bước sơ cứu đứt rời đúng cách

Tài liệu sơ cứu y khoa khuyến cáo phần chi thể đứt rời nên được bọc trong gạc ẩm, đặt trong túi kín, sau đó đặt túi này vào môi trường nước đá; không để phần đứt rời tiếp xúc trực tiếp với nước hoặc đá.

3. Nối và ghép mạch máu trong cấp cứu chi thể

Ngoài nối ngón tay đứt lìa, vi phẫu còn được ứng dụng trong nối mạch máu bị tổn thương. Trong bàn tay, các mạch máu nhỏ như động mạch quay, động mạch trụ, cung gan tay, động mạch ngón có vai trò nuôi dưỡng bàn tay và các ngón.

Khi mạch máu bị đứt, dập hoặc mất đoạn, bác sĩ phải nối, hoặc ghép đoạn mạch máu cũng phải sử dụng kỹ thuật vi phẫu để tái lập tuần hoàn lại cho bệnh nhân.

Hình 5. Khâu nối ĐM quay hõm lào bị đứt

4. Vi phẫu trong điều trị tổn thương đám rối thần kinh cánh tay

Đám rối thần kinh cánh tay là mạng lưới thần kinh quan trọng chi phối vận động và cảm giác của vai, cánh tay, cẳng tay và bàn tay. Khi bị tổn thương nặng, người bệnh có thể yếu hoặc liệt tay, mất cảm giác, teo cơ, hạn chế khả năng lao động và sinh hoạt.

Vi phẫu thuật thần kinh có thể được áp dụng bằng các kỹ thuật như:

Phẫu thuật đám rối thần kinh cánh tay thường không cho kết quả ngay lập tức. Sau mổ, sợi thần kinh cần thời gian mọc lại, cơ cần thời gian hồi phục và não bộ cũng cần học lại cách điều khiển vận động. Johns Hopkins giải thích rằng sợi thần kinh tái sinh với tốc độ tương đối chậm, khoảng 1mm mỗi ngày, và phục hồi sau chuyển thần kinh có thể cần nhiều tuần đến nhiều tháng hoặc lâu hơn tùy mức độ tổn thương.

Vì vậy, người bệnh cần hiểu rằng phẫu thuật chỉ là một phần của điều trị. Uống thuốc, tập phục hồi chức năng, theo dõi lâu dài và kiên trì luyện tập là yếu tố rất quan trọng để cải thiện chức năng bàn tay.

Hình 6. Hình ảnh đám rối cánh tay

5. Phẫu thuật chuyển ngón chân làm ngón tay

Trong một số trường hợp mất ngón tay, đặc biệt là mất ngón cái hoặc mất nhiều ngón làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cầm nắm, bác sĩ có thể chỉ định chuyển ngón chân lên bàn tay để thay thế ngón tay đã mất.

Đây là một kỹ thuật vi phẫu phức tạp. Bác sĩ lấy một phần ngón chân phù hợp, thường là ngón chân thứ hai hoặc một phần ngón chân cái, rồi chuyển lên bàn tay để tái tạo ngón tay hoặc ngón cái. Khi chuyển ngón, bác sĩ phải nối lại:

Hình 7. Hình ảnh mất ngón trỏ

Hình 8. Hình ảnh bàn tay sau chuyển ghép ngón chân

Mục tiêu quan trọng nhất của phẫu thuật này là phục hồi chức năng cầm nắm, kẹp, đối chiếu ngón cái và cải thiện hình thể bàn tay giúp bệnh nhân tự tin sớm trở lại với các hoạt động hằng ngày.

6. Vi phẫu che phủ khuyết hổng bằng vạt da

Sau tai nạn, bỏng, nhiễm trùng, u hoặc sẹo co kéo, bàn tay có thể bị khuyết hổng phần mềm, lộ gân, xương, khớp, mạch máu hoặc dây thần kinh. Trong những trường hợp này, chỉ khâu da đơn giản thường không đủ.

Bác sĩ có thể dùng vạt da hoặc vạt tổ chức để che phủ vùng khuyết hổng. Vạt có thể là da, cân, cơ, mỡ hoặc phối hợp nhiều loại mô. Nếu vạt được lấy từ vùng xa và chuyển đến bàn tay, bác sĩ cần nối mạch máu bằng vi phẫu để vạt sống được tại vị trí mới.

Hình 9. Vạt Đùi Trước Ngoài che phủ lộ nẹp vùng trán

(A: tổn khuyết “bào mòn “da gây lộ nẹp sọ não vùng trán; B: CT scan tạo hình 3D cho thấy không bị bung vis và bung nẹp; C: sau khi cắt bỏ mô hoại tử; D: bóc tách vạt đùi trước ngoài tự do; E: hình ảnh sau mổ)

7. Sau vi phẫu, bệnh nhân cần lưu ý điều gì?

Sau phẫu thuật vi phẫu, người bệnh thường cần được theo dõi sát trong những ngày đầu. Bác sĩ sẽ kiểm tra màu sắc, nhiệt độ, tuần hoàn của ngón hoặc vạt da. Người bệnh không nên tự ý tháo băng, xoa bóp, chườm nóng, chườm lạnh hoặc vận động mạnh khi chưa có chỉ định.

Quá trình điều trị thường gồm nhiều giai đoạn:

Kết quả cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào ca mổ mà còn phụ thuộc nhiều vào mức độ tổn thương ban đầu, thời gian đến viện, chăm sóc sau mổ và phục hồi chức năng.

8. Người bệnh nên đến đâu khi bị tổn thương bàn tay nặng?

Khi có các dấu hiệu sau, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, tạo hình, phẫu thuật bàn tay hoặc vi phẫu:

• Đứt lìa ngón tay, bàn tay.
• Ngón tay tím, lạnh, mất cảm giác sau chấn thương.
• Vết thương sâu, lộ gân, xương hoặc khớp.
• Mất vận động gấp - duỗi ngón.
• Nghi ngờ đứt thần kinh, mất cảm giác đầu ngón.
• Vết thương bàn tay do máy móc, tai nạn lao động.
• Khuyết hổng da rộng không thể khâu kín.

Điều trị càng sớm thì khả năng bảo tồn cấu trúc, phục hồi chức năng và giảm biến chứng càng tốt.

Kết luận

Vi phẫu thuật đã mở ra nhiều cơ hội điều trị cho người bệnh bị tổn thương bàn tay nặng. Nhờ kỹ thuật này, bác sĩ có thể nối lại ngón tay đứt lìa, phục hồi mạch máu, sửa chữa thần kinh, chuyển ngón chân làm ngón tay và che phủ các khuyết hổng phức tạp bằng vạt da vi phẫu.

Đối với người bệnh, điều quan trọng nhất là đến bệnh viện sớm, bảo quản đúng phần chi thể bị đứt rời nếu có, tuân thủ điều trị sau mổ và kiên trì phục hồi chức năng. Mục tiêu cuối cùng của vi phẫu thuật không chỉ là giữ lại bàn tay, mà còn giúp bàn tay có thể cảm nhận, cầm nắm, lao động và hòa nhập cuộc sống tốt hơn.

Mọi chi tiết xin liên hệ

PHÒNG KHÁM BS. VŨ MINH ĐỨC

Số cũ: 793 Trần Hưng Đạo, phường 1, quận 5, TP. Hồ Chí Minh

Số mới: 793 Trần Hưng Đạo, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 0933942688 - 0908462300