KẾT HỢP XƯƠNG TRONG ĐIỀU TRỊ GÃY XƯƠNG
Nội dung bài viết
Gãy xương là tình trạng xương bị mất tính liên tục do chấn thương hoặc do xương yếu sẵn từ trước. Chấn thương có thể xảy ra khi té ngã, tai nạn giao thông, tai nạn lao động, chơi thể thao hoặc va đập mạnh.
Khi bị gãy xương, người bệnh thường có các biểu hiện như đau, sưng, bầm tím, hạn chế vận động, biến dạng chi hoặc không thể chịu lực như bình thường. Một số trường hợp gãy xương kín, da bên ngoài còn nguyên vẹn. Một số trường hợp khác là gãy xương hở, nghĩa là ổ gãy có liên quan với vết thương ngoài da và cần được xử trí cẩn thận hơn.
Hình 1. Các dạng gãy xương thường gặp
Không phải mọi trường hợp gãy xương đều cần phẫu thuật. Có những gãy xương có thể điều trị bằng nắn chỉnh, bó bột, mang nẹp và theo dõi. Tuy nhiên, khi ổ gãy di lệch nhiều, không vững, gãy phạm khớp, gãy nhiều mảnh, gãy hở hoặc cần phục hồi chức năng sớm, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật kết hợp xương.
Kết hợp xương là phương pháp dùng các dụng cụ chuyên dụng để giữ các đoạn xương gãy ở vị trí đúng trong thời gian xương lành lại. Các dụng cụ này có thể là kim, đinh, vít, nẹp hoặc khung cố định ngoài.
Mục tiêu của kết hợp xương không phải là “làm xương liền ngay lập tức”, mà là giữ xương ở tư thế tốt để cơ thể tự tạo xương mới và liền xương theo thời gian.
Kết hợp xương giúp:
Thời gian liền xương tùy thuộc vào tuổi, vị trí gãy, kiểu gãy, mức độ tổn thương phần mềm, bệnh nền và sự tuân thủ điều trị của người bệnh.
Trong chấn thương chỉnh hình, bác sĩ sẽ chọn phương tiện kết hợp xương dựa trên loại xương gãy, vị trí gãy, mức độ di lệch, chất lượng xương, tình trạng phần mềm và nhu cầu vận động của người bệnh.
Các phương tiện thường gặp gồm:
Hình 2. Các dụng cụ kết hợp xương thường sử dụng
Mỗi loại có ưu điểm, hạn chế và chỉ định riêng.
Kim Kirschner, thường gọi là kim K, là loại kim kim loại nhỏ, được dùng rất phổ biến trong chấn thương chỉnh hình.
Thường dùng trong trường hợp nào?
Kim Kirschner thường được dùng cho:
Ưu điểm
Hình 3. Kết hợp xương gãy 2 xương cẳng tay dùng Kirschner
Hạn chế
Ví dụ dễ hiểu: trong gãy xương ngón tay hoặc xương bàn tay, kim Kirschner có thể được dùng để giữ các mảnh xương nhỏ nằm đúng vị trí trong khi chờ xương liền.
Đinh Rush là một loại đinh kim loại được dùng để cố định trong lòng xương, tương tự đinh Kirschner nhưng thường có đường kính to hơn, được bẻ cong sẵn và một đầu được bẻ gập góc sẵn do nhà sản xuất.
Thường dùng trong trường hợp nào?
Đinh Rush có thể được dùng trong một số gãy thân xương dài, nhất là những trường hợp phù hợp với kiểu cố định nội tủy đơn giản.
Có thể gặp trong điều trị một số gãy:
Hình 4. Kết hợp xương cánh tay sử dụng đinh Rush ở trẻ Em
Ưu điểm
Hạn chế
Đinh Kuntscher là loại đinh nội tủy cổ điển, được đặt vào ống tủy của xương dài. Đây là một phương tiện có ý nghĩa lịch sử quan trọng trong điều trị gãy thân xương dài.
Thường dùng cho loại xương nào?
Trước đây, đinh Kuntscher thường được dùng trong gãy thân xương dài như:
Hình 5. Kết hợp xương chày bằng đinh Kuntcher
Ưu điểm
Hạn chế
Đinh Kuntscher cổ điển thường không có vít chốt hai đầu, nên khả năng kiểm soát xoay và kiểm soát chiều dài có thể không tốt trong một số kiểu gãy. Vì vậy, hiện nay trong nhiều trường hợp, đinh nội tủy có chốt đã thay thế đinh Kuntscher cổ điển.
Đinh nội tủy có chốt là phương tiện rất thường dùng trong điều trị gãy thân xương dài hiện nay. Đinh được đặt trong lòng ống tủy của xương, sau đó được cố định thêm bằng các vít chốt ở hai đầu để chống xoay, chống ngắn chi và giữ ổ gãy vững hơn.
Thường dùng trong trường hợp nào?
Đinh nội tủy có chốt thường dùng cho:
Hình 6. Kết hợp xương chày bằng đinh chốt
Ưu điểm
Hạn chế
Ví dụ dễ hiểu: với nhiều trường hợp gãy thân xương đùi hoặc thân xương chày, đinh nội tủy có chốt là phương tiện rất thường được lựa chọn vì vừa giữ được trục xương, vừa có độ vững tốt.
Nẹp vít là phương tiện kết hợp xương rất phổ biến. Bác sĩ dùng một bản nẹp kim loại đặt dọc theo xương và dùng vít để cố định nẹp vào xương.
Hình 7. Mổ kết hợp xương chày bằng nẹp vis
Thường dùng trong trường hợp nào?
Nẹp vít có thể dùng cho nhiều loại xương và nhiều kiểu gãy, ví dụ:
Ưu điểm
Hạn chế
Ví dụ: trong gãy đầu dưới xương quay ở cổ tay, nẹp vít có thể giúp phục hồi mặt khớp và trục cổ tay, từ đó hỗ trợ khả năng cầm nắm và vận động sau này.
Khung cố định ngoài là phương tiện đặt bên ngoài cơ thể, liên kết với xương qua các đinh hoặc kim xuyên qua da vào xương. Phương pháp này thường dùng khi cần cố định xương nhưng vùng phần mềm chưa phù hợp để đặt dụng cụ bên trong.
Hình 8. Kết hợp xương bằng khung bất động ngoài
Thường dùng trong trường hợp nào?
Khung cố định ngoài có thể được dùng trong:
Ưu điểm
Hạn chế
Bảng dưới đây giúp người bệnh hình dung chung. Việc lựa chọn cuối cùng vẫn do bác sĩ quyết định sau khi khám và xem phim X-quang hoặc CT nếu cần.
|
Vị trí gãy xương |
Phương tiện thường gặp |
|
Xương ngón tay, xương bàn tay |
Kim Kirschner, vít nhỏ, nẹp nhỏ |
|
Xương cổ tay, đầu dưới xương quay |
Nẹp vít, kim Kirschner trong một số trường hợp |
|
Xương cẳng tay |
Nẹp vít thường được dùng nhiều; một số trường hợp có thể dùng đinh nội tủy |
|
Xương cánh tay |
Nẹp vít hoặc đinh nội tủy có chốt tùy kiểu gãy |
|
Xương đòn |
Nẹp vít hoặc đinh nội tủy trong một số trường hợp |
|
Xương đùi |
Đinh nội tủy có chốt, nẹp vít trong một số gãy gần khớp hoặc đặc biệt |
|
Xương chày |
Đinh nội tủy có chốt, nẹp vít, khung cố định ngoài tùy loại gãy |
|
Xương mắt cá, quanh khớp cổ chân |
Nẹp vít, vít, kim trong một số trường hợp |
|
Gãy hở hoặc tổn thương phần mềm nặng |
Khung cố định ngoài, sau đó có thể chuyển phương pháp khác |
Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để xương liền tốt và hạn chế biến chứng.
Một số điều thường cần lưu ý:
Việc tập phục hồi chức năng rất quan trọng. Nhiều trường hợp xương đã được cố định tốt, nhưng nếu người bệnh không tập đúng cách, khớp có thể bị cứng, cơ yếu và chức năng phục hồi chậm.
Không phải trường hợp nào cũng cần tháo dụng cụ. Một số nẹp, vít hoặc đinh có thể để lại lâu dài nếu không gây khó chịu và không có chỉ định tháo.
Bác sĩ có thể cân nhắc tháo dụng cụ khi:
Người bệnh không nên tự quyết định tháo hay không tháo dụng cụ. Quyết định này cần dựa vào phim kiểm tra, mức độ liền xương, triệu chứng và đánh giá của bác sĩ.
Kết hợp xương là một phương pháp quan trọng trong điều trị gãy xương. Nhờ các phương tiện như kim Kirschner, đinh Rush, đinh Kuntscher, đinh nội tủy có chốt, nẹp vít và khung cố định ngoài, bác sĩ có thể giữ ổ gãy ở vị trí tốt, tạo điều kiện để xương liền và giúp người bệnh phục hồi chức năng.
Mỗi loại gãy xương có đặc điểm riêng, vì vậy không có một phương tiện nào phù hợp cho tất cả mọi trường hợp. Điều quan trọng nhất là người bệnh cần được khám, chụp phim, tư vấn rõ ràng và tuân thủ điều trị sau mổ.
Khi được điều trị đúng và tập phục hồi phù hợp, phần lớn người bệnh có thể trở lại sinh hoạt, lao động và vận động tốt hơn theo thời gian.
