Bệnh Bàn Tay

1. Vì sao cổ tay và bàn tay dễ bị bệnh?

Bàn tay là một trong những bộ phận được sử dụng nhiều nhất trong sinh hoạt hằng ngày. Chúng ta dùng bàn tay để cầm nắm, viết, gõ máy tính, nấu ăn, chăm sóc gia đình, lao động và làm rất nhiều công việc tinh tế khác.

Vì phải hoạt động liên tục, cổ tay và bàn tay rất dễ gặp các vấn đề như đau, tê, viêm gân, kẹt gân, chèn ép thần kinh, u lành tính hoặc các tổn thương sau chấn thương.

Nhiều bệnh ở cổ tay – bàn tay không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, khả năng cầm nắm và chất lượng cuộc sống. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp người bệnh phục hồi tốt hơn.

2. Sơ lược giải phẫu cổ tay và bàn tay

Cổ tay và bàn tay là một cấu trúc rất tinh tế, gồm nhiều thành phần phối hợp với nhau.

Xương và khớp

Bàn tay gồm nhiều xương nhỏ tạo nên cổ tay, bàn tay và các ngón tay. Các khớp giúp ngón tay gấp, duỗi, dạng, khép và thực hiện những động tác khéo léo như cầm bút, cài nút áo, cầm đũa hoặc bấm điện thoại.

Hình 1. Các xương vùng cổ - bàn tay

Gân - mạch máu - thần kinh

Gân là phần nối giữa cơ và xương. Nhờ gân, các ngón tay có thể gấp lại, duỗi ra và cử động linh hoạt. Khi gân bị viêm, sưng hoặc kẹt trong bao gân, người bệnh có thể đau, cứng hoặc bật kẹt ngón tay.

Hình 2. Hệ thống gân và các bao gân của bàn tay

Các dây thần kinh giúp bàn tay có cảm giác nóng, lạnh, đau, tê và giúp điều khiển vận động. Một số bệnh như hội chứng ống cổ tay xảy ra khi dây thần kinh bị chèn ép.

Mạch máu đưa máu đến nuôi dưỡng bàn tay và các ngón. Khi tuần hoàn tốt, bàn tay hồng ấm và hoạt động bình thường.

Hình 3. Hệ thống mạch máu và thần kinh của bàn tay

Da và móng bảo vệ đầu ngón tay. Một số bệnh nhỏ dưới móng, ví dụ u cuộn mạch, tuy kích thước rất nhỏ nhưng có thể gây đau nhiều và kéo dài.

3. Viêm bao gân vùng nền ngón cái (Bệnh De Quervain)

Viêm bao gân De Quervain là tình trạng đau ở phía ngoài cổ tay, gần gốc ngón cái. Bệnh thường liên quan đến hai gân giúp vận động ngón cái. Khi bao gân bị viêm hoặc dày lên, gân trượt khó hơn và gây đau.

Biểu hiện thường gặp

Người bệnh có thể thấy:

• Đau vùng gốc ngón cái, phía ngoài cổ tay.
• Đau tăng khi cầm nắm, vặn khăn, bế em bé, mở nắp chai hoặc dùng điện thoại lâu.
• Có thể sưng nhẹ vùng cổ tay phía ngón cái.
• Cử động ngón cái và cổ tay thấy khó chịu.

Hình 4. Vị trí đau ở cổ tay trong bệnh De Quervain

Ai dễ bị?

Bệnh có thể gặp ở người làm việc lặp đi lặp lại với bàn tay, người chăm em bé, nhân viên văn phòng, người nội trợ, người lao động thủ công hoặc người thường xuyên sử dụng điện thoại.

Điều trị như thế nào?

Tùy mức độ, bác sĩ có thể hướng dẫn nghỉ ngơi, điều chỉnh động tác, mang nẹp, dùng thuốc giảm đau kháng viêm, tiêm thuốc tại chỗ hoặc phẫu thuật giải phóng bao gân nếu điều trị bảo tồn không hiệu quả.

Điều quan trọng là người bệnh không nên cố chịu đau quá lâu, vì đau kéo dài có thể làm hạn chế sinh hoạt và công việc.

4. Hội chứng ống cổ tay

Hội chứng ống cổ tay xảy ra khi dây thần kinh giữa bị dây chằng ngang cổ tay chèn ép tại vùng cổ tay. Dây thần kinh giữa là dây thần kinh quan trọng, chi phối cảm giác cho ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út, và các cơ vận động của vùng mô cái.

Hình 5. Dây thần kinh giữa bị dây chằng ngang đè ép trong hội chứng ống cổ tay

Triệu chứng thường gặp

Người bệnh thường có các biểu hiện:

• Tê, châm chích hoặc nóng rát ở bàn tay.
• Tê nhiều ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa.
• Tê tăng về đêm hoặc khi lái xe, cầm điện thoại, gõ máy tính.
• Cảm giác yếu tay, dễ làm rơi đồ.
• Trường hợp nặng có thể teo cơ vùng mô cái ở gốc ngón cái.

Vì sao cần đi khám sớm?

Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể cải thiện bằng thay đổi thói quen, mang nẹp cổ tay ban đêm, dùng thuốc hoặc tập phục hồi chức năng. Nếu dây thần kinh bị chèn ép lâu ngày, cảm giác tê yếu có thể khó hồi phục hoàn toàn.

Khi nào có thể cần phẫu thuật?

Nếu người bệnh tê nhiều, yếu tay, teo cơ, hoặc điều trị bảo tồn không cải thiện, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật giải phóng ống cổ tay. Mục tiêu là giảm áp lực lên dây thần kinh giữa, giúp bàn tay bớt tê đau và phục hồi chức năng.

5. Hội chứng ngón tay bật

Hội chứng ngón tay bật, còn gọi là ngón tay cò súng, là tình trạng gân gấp của ngón tay bị kẹt khi đi qua bao gân. Khi người bệnh gấp hoặc duỗi ngón, ngón có thể bị mắc lại rồi bật ra.

Biểu hiện thường gặp

Người bệnh có thể thấy:

• Đau ở gốc ngón tay, phía lòng bàn tay.
• Ngón tay bị kẹt khi gấp hoặc duỗi.
• Có tiếng hoặc cảm giác “bật” khi cử động.
• Buổi sáng ngón tay cứng hơn.
• Trường hợp nặng, ngón có thể bị khóa ở tư thế gấp.

Hình 6. Hình ản kẹt gân trong hội chứng ngón tay bật

Bệnh có nguy hiểm không?

Bệnh thường không nguy hiểm, nhưng gây bất tiện trong sinh hoạt. Nếu để lâu, ngón tay có thể đau nhiều, kẹt nhiều và khó duỗi.

Điều trị

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định nghỉ ngơi, hạn chế động tác gây đau, dùng thuốc, tiêm thuốc vào bao gân hoặc phẫu thuật nhỏ để giải phóng vị trí kẹt gân.

6. U cuộn mạch dưới móng

U cuộn mạch dưới móng là một bệnh ít gặp nhưng khá đặc biệt. Khối u thường rất nhỏ, nằm dưới móng tay hoặc vùng đầu ngón tay. Dù kích thước nhỏ, bệnh có thể gây đau nhiều, đau kiểu nhói buốt và rất khó chịu, thường chẩn đoán không ra nếu BS không có khái niệm về bệnh này, nhiều bệnh nhân chịu đựng cả 10 năm.

Hình 7. Hình ảnh u cuộn mạch dưới móng

Dấu hiệu gợi ý

Người bệnh có thể gặp:

• Đau chói tại một điểm rất nhỏ ở móng hoặc đầu ngón tay.
• Đau tăng khi chạm nhẹ đúng điểm đó.
• Đau tăng khi gặp lạnh.
• Có thể thấy vùng móng đổi màu xanh tím nhẹ hoặc móng biến dạng, nhưng nhiều trường hợp nhìn bên ngoài gần như bình thường.

Vì sao bệnh dễ bị bỏ sót?

Do khối u rất nhỏ và triệu chứng có thể kéo dài nhiều năm, người bệnh đôi khi được chẩn đoán nhầm là viêm móng, đau thần kinh hoặc đau không rõ nguyên nhân.

Nếu có cơn đau khu trú rất rõ ở một điểm dưới móng, đặc biệt đau khi lạnh hoặc khi chạm nhẹ, người bệnh nên đi khám chuyên khoa bàn tay để được đánh giá kỹ hơn.

Điều trị

Khi chẩn đoán xác định, phương pháp điều trị thường là phẫu thuật lấy bỏ khối u. Sau khi lấy hết u, triệu chứng đau thường cải thiện rõ.

7. Nang hoạt dịch cổ tay

Nang hoạt dịch là một khối phồng chứa dịch, thường gặp ở vùng cổ tay hoặc bàn tay. Nang có thể xuất hiện ở mặt mu cổ tay, mặt lòng cổ tay hoặc gần các khớp ngón tay.

Biểu hiện

• Có khối tròn hoặc bầu dục ở cổ tay hoặc bàn tay.
• Khối có thể thay đổi kích thước.
• Có thể không đau, hoặc đau khi vận động cổ tay.
• Một số trường hợp gây mất thẩm mỹ hoặc khó chịu khi làm việc.

Hình 8. Hình ảnh u bao hoạt dịch vùng cổ tay

Có phải ung thư không?

Phần lớn nang hoạt dịch là lành tính, không phải ung thư. Tuy vậy, người bệnh vẫn nên đi khám để bác sĩ xác định đúng bản chất khối u và loại trừ các bệnh khác.

Điều trị

Nếu nang nhỏ, không đau, không ảnh hưởng sinh hoạt, có thể chỉ cần theo dõi. Nếu nang đau, to nhanh, chèn ép hoặc ảnh hưởng chức năng, bác sĩ có thể tư vấn chọc hút hoặc phẫu thuật lấy nang.

8. Thoái hóa khớp ở bàn tay

Thoái hóa khớp bàn tay thường gặp ở người trung niên, lớn tuổi hoặc người sử dụng bàn tay nhiều năm. Một vị trí hay gặp là khớp gốc ngón cái, nơi rất quan trọng trong động tác cầm, kẹp và đối ngón.

Biểu hiện

• Đau khi cầm nắm, mở nắp chai, vặn chìa khóa.
• Cứng khớp, nhất là buổi sáng hoặc sau khi ít vận động.
• Khớp có thể sưng, biến dạng nhẹ.
• Giảm lực kẹp và lực cầm.

Điều trị

Điều trị thường bắt đầu bằng thay đổi cách sử dụng bàn tay, dùng nẹp hỗ trợ, thuốc giảm đau, tập phục hồi chức năng. Một số trường hợp nặng, đau kéo dài và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt có thể cần can thiệp phẫu thuật.

9. Khi nào người bệnh nên đi khám?

Người bệnh nên đi khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, phẫu thuật bàn tay hoặc cơ xương khớp nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau cổ tay hoặc bàn tay kéo dài không giảm.
• Tê tay về đêm, tê tăng dần hoặc yếu tay.
• Ngón tay bị kẹt, bật, khó duỗi.
• Có khối u, cục nổi ở cổ tay, bàn tay hoặc dưới móng.
• Đau chói một điểm dưới móng, nhất là khi gặp lạnh.
• Sưng, nóng, đỏ, đau tăng.
• Bàn tay yếu, dễ rơi đồ, khó cầm nắm.
• Sau chấn thương có biến dạng, đau nhiều hoặc hạn chế vận động.

Khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân, điều trị đúng hướng và hạn chế biến chứng lâu dài.

10. Người bệnh có thể tự chăm sóc như thế nào?

Một số thói quen có thể giúp bảo vệ cổ tay và bàn tay:

• Nghỉ ngơi hợp lý khi làm việc lặp đi lặp lại.
• Tránh cố gắng chịu đau khi triệu chứng ngày càng tăng.
• Giữ cổ tay ở tư thế thoải mái khi gõ máy tính hoặc dùng điện thoại.
• Không tự nắn, tự chọc, tự đập khối u vùng cổ tay.
• Không tự mua thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định.
• Tập vận động theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
• Tái khám đúng hẹn nếu đã được điều trị.
  
  

11. Kết luận

Các bệnh lý cổ tay – bàn tay như viêm bao gân De Quervain, hội chứng ống cổ tay, ngón tay bật, u cuộn mạch dưới móng, nang hoạt dịch hay thoái hóa khớp bàn tay đều có thể gây đau, tê, hạn chế vận động và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Phần lớn các bệnh này có thể được điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Người bệnh không nên quá lo lắng, nhưng cũng không nên chủ quan khi triệu chứng kéo dài.

Một bàn tay khỏe mạnh giúp chúng ta làm việc, chăm sóc bản thân và tận hưởng cuộc sống tốt hơn. Vì vậy, khi cổ tay hoặc bàn tay có biểu hiện bất thường, hãy đi khám để được tư vấn và điều trị phù hợp.

Mọi chi tiết xin liên hệ:

PHÒNG KHÁM BS. VŨ MINH ĐỨC

Địa chỉ: 793 Trần Hưng Đạo, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh

Số cũ: 793 Trần Hưng Đạo, phường 1, quận 5, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 0933942688 - 0908462300

Các bệnh liên quan:
- Hội chứng ống cổ tay: Đọc tại đây

- Hội chứng ngón tay bật: Đọc tại đây

- Tennis Elbow: Đọc tại đây